Gagauz Yeri neresi hemşerim?

Haritayı önüne serseniz, pek çok kişi "Gagauz Yeri" neresi bilmez. Orada Türkler olduğunu, Türklerin yaşadığından habersizdir... İşin aslı, oradakiler de neredeyse Türk olduklarını unutacak noktaya gelmiş!

Geçtiğimiz günlerde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ziyaretiyle pek çok kişi Gagauz Yeri'nin varlığından haberdar oldu belki de... Peki... Gagauz Yeri'nde yaşayan Türkler'in kendilerinden haberleri var mı?

Ne konuşulur burada, nasıl bir eğitim verilir...

Kısa bir tur atalım isterseniz Gagauz Yeri'nde:

Gagauz Yeri, Türkiye’nin samimi çabalarına ve büyük ekonomik desteğine rağmen, neredeyse kendi dilinde konuşamayan bir bölgeye dönüşmüş durumda.

RUSÇA HAKİM DİL

Gagauz Özerk Yeri, kağıt üzerinde üç resmi dili bulunan bir özerk bölge. 1995 senesinde kabul edilen yasayla Gagauzca, Moldovca ve Rusça, Gagauz Yeri’nin resmi dilleri oldu. Aslında resmi istatistiklere göre nüfusunun yüzde 82’si Gagauz Türkleri'nden ibaret olan Moldova Cumhuriyeti’ne bağlı bir bölgede Rusça’nın neden resmi dil olduğu ayrıca bir tartışma konusu olabilecekken, Gagauz Yeri’nde bunun tam tersi durum mevcut.

Bölgede neredeyse Gagauz özerkliğini sorgulatacak düzeyde Rusça hakim. Özellikle kentlerde bu durum daha bariz görülüyor. Köyler, anadil açısından nispeten iyi durumda. Orta ve üzeri yaşlı nüfus Gagauzca bilse dahi, çocuk ve genç nüfus ana dilini ya hiç bilmiyor, ya da çok az biliyor. Gagauzca, sadece şarkılarda, masallarda, büyüklerle konuşmalarda ve Türkiye’nin de desteği ile yayınlanan birkaç küçük medya organında yaşıyor.

EĞİTİM ALMALARI BİLE SINIRLI

Moldovaca bilen Gagauzların sayısı da oldukça az. Gagauzlar, ülkenin resmi dilini öğrenme konusunda çok hevesli değiller ve bu da onların Moldova’nın diğer bölgelerinde, özellikle de başkent Kişinev’de eğitim alma ve çalışma olanaklarını sıfırlıyor.

Gagauz Özerk Yeri’nde ilkokul, ortaokul ve lise düzeyinde eğitim veren 55 okulun tamamında müfredat ve eğitim Rusça. Ortaokullarda sadece birkaç saat Moldovaca ve Gagauzca eğitimi veriliyor. Bölgede sadece iki lisede Moldovaca eğitim veriliyor. Hatta Bulgarca eğitim veren lise bile olmasına rağmen, halkın çoğunluğunun ana dili olan Gagauzca’da eğitim veren tek bir okul dahi yok.

Resmi verilere göre, özerk bölgede 23 bin 293 öğrenciden 22 bin 163’ü Rusça okuyor.

TÜRKLÜKLERİ UNUTTURULUYOR

Türkiye’nin ciddi desteklerde bulunduğu Komrat Üniversitesi’nde sadece bir fakültenin iki farklı bölümünde Gagauz Türkçesi’nde eğitim veriliyor. Diğer fakülteler ve bölümlerde ise eğitim dili Rusça. 2016 senesine kadar "Gagauz halkının tarihi, kültürü ve gelenekleri” adlı ders bile kanunen Rusça okutuluyordu. 2016 senesinde Gagauz Yeri’nde “Gagauz halkının tarihi, kültürü ve gelenekleri” adlı dersin Gagauzca okutulmasını da öngören yeni bir kanun kabul edildi, fakat sadece bu kanun fiili durumu değiştiremedi çünkü, yeteri kadar kitap ve öğretmen bulunmuyor. Öte yandan Moldova, Gagauz Yeri yönetiminin bu kanunla yetkilerini aştığını savunuyor.

TASARI MECLİSLE SÜMEN ALTI EDİLDİ

“Gagauzca’nın kullanımının yaygınlaştırılması hakkında” yasa tasarısı ise yerel parlamentoda onay bekliyor. Gagauzca’nın bölgedeki hakimiyetini sağlama taraftarı olan milletvekillerince hazırlanan tasarı uzun tartışmalardan sonra geçtiğimiz nisan ayında ilk okumada Halk Topluşu’nun 35 üyesinden 24’ünün oyları ile kabul edildi. Nihai oylamanın ne zaman yapılacağı ise meçhul.

Gagauz yönetimi, Gagauzca eğitimle ilgili sorunları paraya bağlıyor. Ayrıca okul kitaplarını Gagauzca yazmak için yeterli sayıda uzman ve bilim insanının olmadığından şikayet ediliyor. Gagauz Türkçesi’nin yeteri kadar gelişmiş bir dil olmaması, fen bilimlerinin Gagauzca’da anlatılmasının çok zor olduğu da öne sürülen gerekçeler arasında.

ASİMİLE OLMAYA BAŞLADILAR

Fakat uzmanlara göre, en önemli sorun, Moldova’nın Romanya’ya birleştirilmesi korkusu ile Rusya’nın 200 yıllık yoğun propagandası arasında sıkışıp kalmış Gagauzlar için artık kendi ana dillerinin cazip olmaması. Gagauzların büyük çoğunluğu, kendi dillerindeki eğitimin onların hayatını olumlu yönde etkilemeyeceğini düşünüyor. Bu durumu değiştirebilecek milliyetçi Gagauz elitinin bölge halkı üzerindeki etkisi ise Gagauz Yeri’nin özerklik kazandığı yıllara göre çok düşük.

TÜRKİYE'NİN BÖLGEYE YARDIMLARI

Gagauz Özerk Yeri’nde Gagauzca’nın yok olma tehlikesi ile karşı-karşıya kalmasının tek sorumlusu Rusya veya Gagauzlar değil elbette. Moldova yönetiminin bu konudaki hataları ve sorumluluğu da çok büyük. Gagauzların Moldova devletine entegrasyonu konusunda hiçbir çaba gösterilmemesi bir yana, Kişinev, 1994 senesinde Türkiye’nin müdahalesiyle Gagauz Yeri’ni kazanıp Komrat’la sorunu çözerek bölgeye idari özerklik verdikten sonra kontrolü tamamen Rusya’ya bırakmış.

Moldova’daki “unionistlerin” Romanya ile birleşme arzuları da Rusya’nın propaganda dehası ile birleşince Gagauzlar milli kimlik davasından ziyade “yok edilmek” korkusuyla yüzünü tamamen Moskova’ya dönmüş. Fiziksel “yok edilme” korkusu, dili kaybetme tehlikesinin önüne geçmiş ve sonuç ortada.

TÜRKİYE'DEN BAŞKA DOSTLARI YOK

Türkiye, Gagauz Özerk Yeri’ne karşılıksız ve samimi yardımlarda bulunan tek ülke. Bu, bölgeyle az çok ilgisi olan herkesin bildiği bir gerçek. Bölgedeki en etkili yardım kuruluşu konumundaki TİKA aracılığıyla Gagauz Yeri’ne yapılan yardımların ölçeği çok büyük. Gagauz Yeri’nin en önemli sıkıntısı olan içme suyu sorunu, TİKA’nın yardımlarıyla büyük ölçüde çözülmüş durumda. Gagauz Radyo Televizyonu’nun altyapısının güçlendirilmesinden Atatürk Kütüphanesi'nin kurulmasına, Komrat Üniversitesi’nin desteklenmesinden huzurevi inşasına, Halk Meclisi binasının onarımından, statların, hastanelerin tadilatına, kreşlerin, okulların inşasına kadar yüzlerce projede TİKA’nın imzası bulunuyor. Türkiye, bütün bunları yaparken Gagauz Özerk Yeri’nin veya Moldova’nın iç işlerine müdahalede bulunmuyor, taraf olmuyor, tam tersi, bölgede istikrar aktörü olarak öne çıkma gayretini sürdürüyor.

İSTİKRARIN TEMİNATI OLDUK

Ankara, Gagauz Özerk Yeri’nin Rusya ile Batı’nın Moldova üzerindeki nüfuz savaşında bir çatışma aracı olarak kullanılmasını arzu etmiyor. Moldova da belli ki Türkiye’nin Gagauz Yeri’ndeki varlığının istikrar teminatı olduğunu düşünüyor. Bu açıdan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Gagauzların Moldova ile entegrasyonuna ve Moldova’nın bütünlüğüne defalarca vurgu yapması, hem kendi dillerini “harcayan” Gagauzlara, hem Moldova’daki Romanya ile birleşme yanlısı “unionistlere” ve bu çizginin Batı’daki ideologlarına, hem de eski Sovyet coğrafyası üzerindeki nüfuz savaşında her yöntemi mübah gören Rusya’ya mesaj olarak değerlendirilebilir.

YORUM EKLE

banner84